Next
...आणि जंगली कुत्रीच्या गळ्यात ‘कॉलर’ बांधली
BOI
Saturday, July 21 | 01:16 PM
15 0 0
Share this story

पेंच राष्ट्रीय उद्यानात खेळणारे जंगली कुत्रेनामशेष होणाऱ्या भारतीय जंगली कुत्र्यांच्या सवयींचा अभ्यास करण्याच्या दृष्टीने भारतीय शास्त्रज्ञांनी एक महत्त्वाचे पाऊल टाकले आहे. प्रथमच या जातीच्या एका मादीच्या गळ्यात सॅटेलाइट कॉलर बसविण्यात आली आहे. त्यामुळे या जातीच्या प्राण्यांचा अभ्यास करणे सुकर होणार असून, त्यांना वाचविण्याच्या दृष्टीने उपाययोजना करण्यासाठी त्याचा उपयोग होणार आहे. 

इंडियन वाइल्ड डॉग किंवा धोल या नावाने ओळखले जाणारे हे प्राणी भारतासह, चीन, तिबेट, म्यानमार, इंडोनेशिया, भूतान, मलेशिया, थायलंड आदी आशियायी देशांत प्रामुख्याने आढळतात. भारतात अनेक ठिकाणी, गंगा नदीच्या दक्षिणेला, मध्य भारतातील पर्वतीय प्रदेश, तसेच पश्चिम आणि पूर्व घाटात, तसेच ईशान्य भारतात अरुणाचल प्रदेश, आसाम, मेघालय, तसेच पश्चिम बंगाल, आणि तराई प्रदेशात हे जंगली कुत्रे आढळतात. एशियाटिक वाइल्ड डॉग, व्हिसलिंग डॉग, रेड डॉग, माउंटन वूल्फ या नावांनीही हा प्राणी ओळखला जातो; मात्र सध्या जगभरात या जातीचे जेमतेम अडीच हजार प्राणी शिल्लक असून, सुमारे १० देशांत तर ते नामशेषच झाले आहेत. ‘इंटरनॅशनल युनियन फॉर काँझर्व्हेशन ऑफ नेचर’ (आययूसीएन) या आंतरराष्ट्रीय संस्थेने ‘एंडेजर्ड स्पेसिज’ अर्थात धोक्यात असलेल्या जातींच्या यादीमध्ये या प्राण्यांचा समावेश केला आहे. 

पर्यावरणाच्या दृष्टीने हा धोक्याचा संकेत असून, त्यांना वाचविण्यासाठी वेगवेगळे प्रयत्न हाती घेण्यात येत आहेत. त्यासाठी त्यांच्या संवर्धनासाठी त्यांच्या सवयींचा, तसेच राहण्याच्या ठिकाणांचा (अधिवास) आणि अन्य बऱ्याच गोष्टींचा बारकाईने अभ्यास करणे आवश्यक आहे. म्हणूनच उत्तराखंड येथील ‘वाइल्डलाइफ इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया’ या संस्थेतील शास्त्रज्ञांनी एका प्रौढ मादीच्या गळ्यात सॅटेलाइट कॉलर बांधली आहे. 

कान्हा राष्ट्रीय उद्यानातील बिशनपुरा कुरणात १० दिवसांच्या प्रयत्नांनंतर १४ जंगली कुत्र्यांचा कळप या शास्त्रज्ञांच्या दृष्टिपथात आला. त्यांनी त्यातील एका प्रौढ मादीला पकडून तिला भूल देऊन तिचे आरोग्य चांगले असल्याची खात्री केली. त्यानंतर तिच्या गळ्यात ही ‘सॅटेलाइट कॉलर’ बांधण्यात आली. त्या वेळी बाकीचा कळप दुरून या सगळ्या गोष्टी न्याहाळत होता. नंतर तिला सोडून देण्यात आले. 

आता त्या मादीच्या आणि त्यामुळे बाकीच्या संपूर्ण कळपाच्या हालचालींवर लक्ष ठेवून त्यांचा अभ्यास करणे शास्त्रज्ञांना शक्य होणार आहे. हे प्राणी कुठे आणि कधी फिरतात, त्यांच्या आहाराच्या सवयी कशा आहेत, त्यांना कोणत्या प्राण्यांपासून धोका आहे या आणि अशा सर्व आनुषंगिक बाबींची माहिती शास्त्रज्ञांना मिळणार असल्याने त्यांचा अभ्यास करता येईल आणि त्यांना वाचवण्याच्या उपाययोजना निश्चित करता येतील. सध्या या जंगली कुत्र्यांबद्दल हातात असलेली माहिती खूपच कमी असल्याने त्यांचे संवर्धन ही वाघांच्या संवर्धनापेक्षा कठीण गोष्ट असल्याचे मत शास्त्रज्ञांनी व्यक्त केले. त्यामुळेच या नव्या प्रयत्नांचे महत्त्व खूप असून, ही जात नामशेष होण्यापासून वाचवता येणार आहे.
 
15 0 0
Share this story

Post Your Comment
मराठी English
Your Name *
Email
 
Notify me once my comment is published
Comment *
Content limited to 1000 characters,1000 characters remaining.

Select Language
Share Link