Next
‘वैज्ञानिक-साहित्यिक एकाच ध्येयावर मार्गस्थ’
प्रेस रिलीज
Monday, March 05 | 05:27 PM
15 0 0
Share this story

पुणे : ‘आधुनिक विज्ञान आणि साहित्य यांचे खूप जवळचे नाते आहे. साहित्यिक आणि वैज्ञानिक दोघेही आपल्या कार्यातून सत्याकडे जाण्याचा मार्ग शोधत असतात. दोघांच्या प्रवासाच्या पद्धती वेगळ्या असल्या, तरी त्यांचे अंतिम ध्येय एकच आहे. कवी चंद्राला विविध उपमा देत त्यातून उत्तम साहित्यनिर्मिती करतो, तर वैज्ञानिक तिथल्या परिस्थितीचे विविधांगाने अभ्यास करून चंद्राचे स्वरूप मांडतो. म्हणजेच दोघेही आपापल्या पद्धतीने सत्याचा पाठपुरावा करत असतात,’ असे प्रतिपादन कोल्हापूर येथील  शिवाजी विद्यापीठाचे माजी कुलगुरू डॉ. एन. जे. पवार यांनी केले.

राष्ट्रीय विज्ञान दिनाचे औचित्य साधून मराठी विज्ञान परिषद, पुणे विभाग व महाराष्ट्र साहित्य परिषद यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘साहित्य आणि आधुनिक विज्ञान’ या विषयावर आयोजित व्याख्यानात ते बोलत होते. या वेळी विज्ञान परिषदेचे कार्याध्यक्ष विनय र र, कार्यवाह नीता शहा, प्रा. राजेंद्र सराफ, महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे कार्याध्यक्ष मिलिंद जोशी, मुख्य कार्यवाह प्रकाश पायगुडे, कोषाध्यक्ष सुनिताराजे पवार यांच्यासह इतर मान्यवर उपस्थित होते.

डॉ. पवार म्हणाले, ‘साहित्य फार पूर्वीपासून, तर विज्ञान हे अलीकडच्या काळामध्ये आले आहे; परंतु या काळामध्येही साहित्यक्षेत्रात विज्ञानामुळे एका वेगळ्या प्रवाहाची निर्मिती झाली आहे. मनाचा विचार आणि विकार या दोन्हींचा प्रतिबिंब म्हणजे साहित्य होय. उचितातीत उचित विचार लेखणीच्या स्वरूपात मांडणे म्हणजे साहित्य होय. शब्द आणि आनंद यातूनच साहित्याची निर्मिती होत असते. विज्ञानाबाबत सांगायचे झाले, तर मानवी मनावर प्रभाव पडणारा घटक म्हणजे विज्ञान होय. संगठीत ज्ञान म्हणजे विज्ञान होय. अनुभवांचे व्यवस्थित वर्गीकरण करणे म्हणजे विज्ञान होय. साहित्य आणि विज्ञान यांची तुलना करताना अनेक शास्त्रज्ञांनी आपली मते मांडली आहेत.’

‘विज्ञान कथा (साहसी कथा), वास्तविक विज्ञान आणि काल्पनिकता (भविष्याचा वेध), सामाजिक दृष्टीकोन, आशय आणि शैली हे चार टप्पे विज्ञान आणि साहित्यामध्ये महत्त्वाचे आहेत. सध्या नॅनो टेक्नॉलॉजिसारखी नवीन संकल्पना उदयास येत आहे. वस्तूच्या सूक्ष्म आकारमानाचे परीक्षण नॅनो सायन्सच्या माध्यमातून करता येईल. अलीकडच्या काळात साहित्य क्षेत्रात विज्ञान साहित्याला लोकांकडून जास्त पसंती मिळत आहे. विज्ञान साहित्यामध्ये प्रामुख्याने विज्ञान कथा, कविता कादंबऱ्याचा समावेश आहे. तसेच विज्ञान साहित्यामध्ये डॉ. जयंत नारळीकर, अच्युत गोडबोले, निरंजन घाटे, पंडित विद्यासागर यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे,’ असेही त्यांनी नमूद केले.

प्रा. मिलिंद जोशी यांनी स्वागत आणि प्रास्ताविक केले. विनय र. र. यांनी व्याख्यानामागील पार्श्वभूमी सांगितली.
 
15 0 0
Share this story

Post Your Comment
मराठी English
Your Name *
Email
 
Notify me once my comment is published
Comment *
Content limited to 1000 characters,1000 characters remaining.

Select Language
Share Link