Next
समजून घेऊ या प्राइस बँड व लॉट साइज
BOI
Saturday, June 09 | 03:45 PM
15 0 0
Share this story

प्रातिनिधिक फोटो
समृद्धीची वाट’ सदराच्या मागील भागात आपण पब्लिक इश्यूबाबतची प्राथमिक माहिती घेतली. आजच्या भागात प्राइस बँड आणि लॉट साइज या मुद्द्यांबाबत जाणून घेऊ या.
............
आता सर्व कंपन्या आयपीओ अथवा ‘एफपीओ’मार्फत भांडवल गोळा करताना गुंतवणूकदारांना एका ठरावीक भावपट्ट्यात शेअर्स देऊ करतात. त्याला प्राइस बँड असे म्हणतात. या पद्धतीत विक्रीला काढलेल्या शेअर्सची किंमत न्यूनतम (कमीत कमी) व अधिकतम (जास्तीत जास्त) अशा पद्धतीने दिली जाते. यातील खालच्या किमतीला फ्लोअर प्राइस असे म्हणतात व वरच्या किमतीला कॅप प्राइस असे म्हणतात. या दोन किमतीतील फरक २० टक्के जास्त असू शकत नाही.

 उदा. मार्च २०१८मध्ये आलेल्या बंधन बँकेच्या ‘आयपीओ’चा प्राइस बँड ३७० ते ३७५ रुपये असा होता. सध्या बाजारात येत असणाऱ्या अॅक्युरसी शिपिंग, श्री ओसवाल सीड्स व केमिकल्स यांचे प्राइस बँड अनुक्रमे ८१ ते ८४ रुपये व २५ ते २६ रुपये असे आहेत. याचा अर्थ असा, की दोन किमतींतील फरक २० टक्के कमी असू शकतो; मात्र २० टक्क्यांहून जास्त असता कामा नये. गुंतवणूकदार या दोन्हींमधील कोणत्याही किमतीत शेअर्ससाठी अर्ज (बिडिंग) करू शकतो; मात्र शेअर्स आपण बिडिंग केलेल्या किमतीलाच मिळतील असे नाही. मिळणाऱ्या शेअर्सची किंमत बुक बिल्डिंग पद्धतीने ठरविली जाते. अशा पद्धतीने ठरविलेल्या किमतीला कट ऑफ प्राइस असे म्हणतात. समजा एखाद्या ‘आयपीओ’चा प्राइस बँड १०० ते १२० रुपये असा आहे व इश्यूला पाच पट प्रतिसाद मिळाला. यात बुक बिल्डिंग पद्धतीने ११२ रुपये कट ऑफ प्राइस आली, तर ११२ ते १२०रुपयांच्या दरम्यान बिडिंग केले असलेल्यांना शेअर्स मिळाले असतील तर ते ११२ रुपये या भावाने मिळतील. थोडक्यात बिडिंग ११२ रुपयांपेक्षा जास्त असेल, तरी अशा वेळी जास्तीची रक्कम परत दिली जाते; मात्र १०० ते १११ रुपयांपर्यंतच्या भावाने बिडिंग करणाऱ्या गुंतवणूकदारांना शेअर्स दिले जात नाहीत, हे ध्यानात घेणे आवश्यक आहे. 

महत्त्वाची बाब म्हणजे किरकोळ गुंतवणूकदार (रिटेल इन्व्हेस्टर) अशा पद्धतीने बिडिंग करू शकत नाही. त्याला ‘कॅप प्राइस’नेच शेअर्स मागणी अर्ज करावा लागतो व त्यानुसारच रक्कम भरावी लागते. असे असले, तरी त्याला मिळणारे शेअर्स ‘कट ऑफ प्राइस’नेच दिले जातात. त्याचे नुकसान होत नाही, जास्तीची रक्कम परत दिली जाते. किरकोळ गुंतवणूकदारांना एका ‘आयपीओ/एफपीओ’साठी दोन लाख रुपयांपर्यंतच गुंतवणूक करता येते. एकूण इश्यूच्या ३५ टक्के भाग किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी राखीव असतो. उर्वरित ५० टक्के संस्थात्मक गुंतवणूकदार (इन्स्टिट्युशनल इन्व्हेस्टर) व १५ टक्के एचएनआय (हाय नेट वर्थ इंडिव्ह्यिज्युअल) यांच्यासाठी राखीव असतो. या दोन घटकांनाच ‘प्राइस बँड’मधील कोणत्याही किमतीस बिडिंग करता येते. दुसरे म्हणजे ‘आयपीओ/एफपीओ’साठी अर्ज करताना ‘लॉट साइज’मध्येच अर्ज करावा लागतो. लॉट ‘प्राइस बँड’वर अवलंबून असतो. एक लॉट साधारणपणे १५ हजार रुपयांच्या जवळपास असतो. नुकताच येऊन गेलेल्या बंधन बँकेच्या ‘आयपीओ’चा एक लॉट ४० शेअर्सचा होता. किरकोळ गुंतवणूकदारांनी अर्ज करताना किमान एक लॉट किंवा त्या पटीत, परंतु दोन लाख रुपयांच्या आत असणाऱ्या लॉटसाठी अर्ज करावयाचा असतो. वरील बंधन बँकेच्या ‘आयपीओ’साठी कमीत कमी एक लॉट म्हणजे ४० शेअर्स व जास्तीत जास्त १३ लॉट म्हणजे ५२० शेअर्ससाठी अर्ज करता आला. 

बंधन बँकेचा शेअर इश्यू १५ मार्च ते १९ मार्च २०१८च्या दरम्यान विक्रीसाठी उपलब्ध होता. ज्याला या ‘आयपीओ’मध्ये शेअर्स मिळाले, ते ३७५ रुपये प्रति शेअर या भावाने मिळाले. २७ मार्च २०१८ रोजी एनएसई आणि बीएसई या दोन्ही एक्स्चेंजवर या शेअर्सचे लिस्टिंग झाले. पहिल्याच दिवशी हा शेअर ४९९ रुपयांना लिस्ट होऊन दिवसअखेरीला ४७६ रुपयांवर बंद झाला. याचा अर्थ ज्यांना हा शेअर ३७५ रुपयांना मिळाला, त्यांना किमान १०६ रुपये व कमाल १२४ रुपये इतका घसघशीत नफा पहिल्याच दिवशी मिळाला. सध्या या शेअरची किंमत ५०० रुपयांच्या जवळपास आहे. यावरून आपल्या असे लक्षात येईल, की ‘आयपीओ’मधील गुंतवणूक अन्य गुंतवणुकीपेक्षा फायदेशीर ठरू शकते; मात्र प्रत्येक ‘आयपीओ’मधील गुंतवणूक फायदेशीर ठरेलच, असे नाही. बऱ्याचदा लिस्टिंग प्राइस ‘कट ऑफ प्राइस’पेक्षा कमी असल्याचेही दिसून येते. अशा वेळी प्राइस भविष्यात ‘कट प्राइस’च्या वर गेली नाही, तर नुकसानही होऊ शकते. 

अनेक ‘आयपीओ/एफपीओं’च्या बाबतीत असे नुकसानही झाल्याचे दिसून येते. म्हणून आपली रिस्क घेण्याची क्षमता व इश्यू घेऊन येणाऱ्या कंपनीचा अभ्यास आणि तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊनच गुंतवणूक करावी.


- सुधाकर कुलकर्णी
(लेखक पुण्यातील सर्टिफाइड फायनान्शियल प्लॅनर आहेत.)

(शेअर बाजार, तसेच म्युच्युअल फंडातील गुंतवणूक जोखीमपूर्ण आहे. ‘समृद्धीची वाट’ या सदराचा उद्देश वाचकांना गुंतवणुकीसंदर्भातील अशा विविध बाबींची माहिती करून देऊन दिशा दाखवणे हा आहे. कोणत्याही प्रकारची गुंतवणूक करताना वाचकांनी स्वतःच्या जबाबदारीवरच करावी. त्यासाठी ‘बाइट्स ऑफ इंडिया’ कोणत्याही प्रकारे जबाबदार नसेल. वाचकांनी गुंतवणुकीसंदर्भातील आपल्या शंका, प्रश्न article@bytesofindia.com या ई-मेलवर पाठवावेत. निवडक प्रश्नांना या सदरातून उत्तरे दिली जातील. हे सदर दर शनिवारी आणि रविवारी प्रसिद्ध होते. त्यातील लेख एकत्रितरीत्या https://goo.gl/Vb1kM6 या लिंकवर उपलब्ध असतील.)
 
15 0 0
Share this story

Post Your Comment
मराठी English
Your Name *
Email
 
Notify me once my comment is published
Comment *
Content limited to 1000 characters,1000 characters remaining.

Select Language
Share Link